Mijn agrimatie
v

Agrimatie - informatie over de agrosector

Agrimatie > Thema's > Keten in beeld
     
Keten in beeld
Kies een indicator
Structuur van de keten - Zuivel

De zuivelketen
18-12-2017

De afschaffing van de melkquotering in 2015 is gevolgd door een verdere stijging van de melkproductie. In 2016 produceerde de Nederlandse melkveehouderij ruim 14,5 mld. kg melk, waarmee het record van het jaar daarvoor werd verbroken (+7%). De toename van de melkplas is gerealiseerd door een grotere melkveestapel. Volgens de CBS landbouwtelling van 2016 bedroeg het aantal melk- en kalfkoeien 1,75 miljoen stuks, bijna 8% meer dan in 2015. Begin december 2016 telde Nederland 1,8 miljoen melk- en kalfkoeien. De sterke toename van de melkveestapel in 2015 en 2016 leidde ertoe dat de fosfaatproductie in deze jaren ruim boven het sectorplafond van 84,9 miljoen kg fosfaat uitkwam. De maatregelen om de fosfaatproductie terug te dringen hebben in 2017 geleid tot een forse afname van het aantal melkkoeien.

Het aantal melkveehouders daalde volgens het CBS verder naar iets minder dan 18.000 bedrijven in 2016 (-1,9%). De gemiddelde melkproductie per bedrijf bereikte een volume van 810.000 kg. Dit was 70.000 kg meer dan in 2015 (+9,5%). Het aantal melkveehouders met meer dan 150 melkkoeien op het bedrijf steeg van ruim 1.900 naar bijna 2.500. Nagenoeg alle melk wordt afgeleverd aan de zuivelindustrie; een klein deel wordt achtergehouden op boerderijen en daar verwerkt (ruim 100 miljoen kg). Er vindt nauwelijks import van rauwe melk plaats.

De keten rond de melkverwerking, 2016
Bron: ZuivelNL, Zuivel in cijfers 2016; bewerking Wageningen Economic Research.

Melkverwerking
Eind 2016 telde de Nederlandse zuivelindustrie 25 ondernemingen met in totaal 53 productielocaties. Vijf van de ondernemingen zijn coöperaties, die over 27 fabrieken beschikken. Ongeveer 90% van de gecollecteerde melk wordt verwerkt door coöperaties. Meer dan de helft van de rauwe melk wordt verwerkt in kaas. De sector is internationaal georiënteerd: ruim 65% van de Nederlandse melkproductie wordt in een groot scala aan producten geëxporteerd. Een derde van de export is bestemd voor markten buiten de EU. Op de lijst van grootste zuivelconcerns in de wereld bezet Friesland-Campina de zesde plaats met een omzet van 11,1 mld. euro. De lijst wordt aangevoerd door Nestlé (22,5 mld. euro), Lactalis (16,5 mld. euro) en Danone (15,1 mld. euro).

Consumptie
Supermarkten kopen melk en zuivelproducten van de zuivelindustrie. In Nederland wordt driekwart van de zuivelproducten via de retail verkocht en een kwart via de horeca en andere kanalen. Het totaal aan bestedingen aan zuivel in alle verkoopkanalen voor voedsel in Nederland wordt geraamd op circa 5,5 mld. euro in 2015. Consumenten kopen de zuivelproducten hoofdzakelijk in de supermarkt (91%). De Nederlandse kaasconsumptie per hoofd van de bevolking beweegt zich al jaren boven het Europese gemiddelde: in 2015 was het 23,2 kg, tegenover 18,5 kg per hoofd van de bevolking in de EU-28.

Belangenbehartiging
Iedere schakel in de Nederlandse zuivelproductieketen heeft zijn eigen belangenbehartigende organisatie(s). Veel melkveehouders worden vertegenwoordigd door de Land- en Tuinbouworganisatie (LTO Nederland), in het bijzonder door de LTO vakgroep Melkveehouderij. Daarnaast is er de Nederlandse Melkveehouders Vakbond (NMV). De industrie wordt vertegenwoordigd door de Nederlandse Zuivelorganisatie (NZO), de handel door branchevereniging Gemzu en de detailhandel door de Vereniging Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL).
Op initiatief van NZO en LTO is in januari 2014 de private ketenorganisatie ZuivelNL opgericht. ZuivelNL is een vereniging van NZO, LTO en NMV, waarin andere aan de zuivelsector gelieerde organisaties kunnen participeren. ZuivelNL wil de Nederlandse zuivelketen versterken met respect voor milieu en maatschappij.

Duurzame Zuivelketen
De zuivelindustrie en melkveehouders willen dat de Nederlandse zuivelsector wereldwijd koploper is in duurzaamheid. Met steun van de overheid is hiertoe het Publiek Private Samenwerking (PPS-) initiatief Duurzame Zuivelketen ontwikkeld. Gezamenlijk streven zuivelondernemingen (NZO) en melkveehouders (LTO) naar een toekomstbestendige en verantwoorde sector. Het gaat om uiteenlopende aspecten, zoals: veilig en met plezier werken, een goed inkomen verdienen, kwalitatief hoogwaardige voeding produceren, met respect omgaan met dieren en milieu en door de Nederlandse samenleving gewaardeerd worden. Voor 2020 zijn de volgende doelen geformuleerd: klimaatneutrale ontwikkeling, continue verbetering van dierenwelzijn, behoud van weidegang en behoud van biodiversiteit en milieu. De deelnemende zuivelondernemingen hebben een eigen duurzaamheidsprogramma om deze doelen te realiseren. In de programma’s wordt onder andere nieuwe kennis beschikbaar gesteld, kunnen duurzaamheidsprestaties van melkveehouders onderling worden vergeleken, krijgen melkveehouders een financiële stimulans bij het realiseren van bepaalde prestaties en worden - indien nodig - niet-vrijblijvende maatregelen getroffen. Als onderdeel van het initiatief stelt Wageningen Economic Research jaarlijks een sectorrapportage op waarin de voortgang bij de realisatie van de doelen in kaart wordt gebracht (https://www.duurzamezuivelketen.nl/files/sectorrapportage_2015.pdf).




Kies een sector
Contactpersoon
Roel Jongeneel
070-3358176
 

Alles over
  • Algemeen
    >
  • Economie
    >
  • Maatschappij
    >
  • Milieu
    >
Referenties





Meer informatie
Toelichting indicator
Thema omschrijving
Beleidsinformatie
Archief



naar boven