Mijn agrimatie
v

Agrimatie - informatie over de agrosector

Agrimatie > Themes > Verkoopkanalen
     
Verkoopkanalen
Select an indicator
Verkoopkanaal - Levensmiddelen

Omzet in voedsel naar verkoopkanaal
11/6/2019

In 2018 bedroeg de totale omzet aan voeding in alle verkoopkanalen in Nederland naar schatting circa 60 mld. euro. Het gaat dan om de omzet van de detailhandel (supermarkten, markten en speciaalzaken) en foodservice (horeca, catering, recreatie en verkooppunten onderweg).

De omzet aan eten en drinken in de detailhandel in 2018 is goed voor circa 40 mld. euro. Van alle voedselomzet in de detailhandel wordt 30,7 mld. euro gerealiseerd door supermarkten. Daarmee zijn ze het belangrijkste verkoopkanaal van eten en drinken. Foodservice neemt bijna één derde van alle omzet voor zijn rekening. De aandelen van de detailhandel en de foodservice zijn relatief stabiel. In totaal werd in de horeca, recreatie, catering en verkooppunten onderweg ruim 20 mld. euro uitgegeven; een toename van 1 mld. euro ten opzichte van 2017. In de onderstaande tabel is een overzicht van omzet aan eten en drinken per type verkoopkanaal weergegeven. De grenzen tussen de typen van verkoopkanalen zijn in de loop der jaren minder scherp geworden. Zo hebben detaillisten in de foodsector vaker mogelijkheden om foodservice-activiteiten in hun winkel te ontplooien en op de cateringlocaties worden ook winkelgedeeltes ingericht. Supermarkten verkopen steeds vaker maaltijden, in sommige restaurants kun je ook producten kopen. Soms gaan de initiatieven verder door winkels, horeca en marktkramen te combineren in een zogenoemde ‘markthal’ of een ‘foodhal’.

Omzet eten en drinken in Nederland, in mld. euro
20172018
Supermarkten30.530.7
Kleine retail en online retail (inclusief ambulante retail) a 8.68.9
Foodservice, b waarvan19.120.1
    Horeca11.912.7
    Sport en Recreatie c 1.31.4
    Catering3.33.3
    Onderweg d 2.62.7
a Online bezorgservice van supermarkten wordt voor zover mogelijk meegerekend bij online retail.
b Inclusief online bezorgservice van maaltijden.
c Uitgaven in sportaccommodaties, recreatieparken, pretparken, etc.
d Uitgaven in benzinestations en facilitaire horeca in detailhandel en (openbaar) vervoer.
Bron: Foodstep (foodservice), CBS (supermarkten), FSIN (overige); Bewerking: Wageningen Economic Research.

Supermarkten
In Nederland zijn zes grote inkooporganisaties voor supermarkten actief. Deze maken afspraken met leveranciers over de voorwaarden van hun leveringen. De grote supermarktketens van Ahold Delhaize (in Nederland bekend van Albert Heijn en AH formules), Jumbo, Lidl en Aldi kopen zelfstandig in. Inkoopcombinaties zijn Superunie (met aangesloten kleinere ketens zoals Deen, Spar en Plus) en Van Tol. Supermarkten die gezamenlijk inkopen hebben een sterkere positie op de inkoopmarkt. Naast eten en drinken verkopen supermarkten ook non-foodproducten. Superunie verenigt vooral (maar niet uitsluitend) regionale supermarktketens en vertegenwoordigt een marktaandeel op de inkoopmarkt van supermarkten van 28,4%.

Van de supermarkten staan de formules van Ahold Delhaize, als het gaat om omzet en marktaandeel in Nederland, bovenaan. In 2018 realiseerde Ahold/Delhaize een omzet van ruim 13 mld. euro in Nederland. Jumbo is de tweede grote speler met een omzet van ruim 7 mld. euro in 2018. De Albert Heijn/AH-formules heeft ongeveer 35% van de markt in handen, Jumbo heeft 19%. Beide zijn een full-service supermarkt met een breed assortiment artikelen in verschillende prijssegmenten. In de positionering hebben Albert Heijn en Jumbo een eigen accent. Albert Heijn/AH probeert zich te onderscheiden als een formule waar alle dagelijkse boodschappen zijn te vinden voor een betaalbare prijs, met daarnaast bijzondere producten die doorgaans in speciaalzaken te vinden zijn. Jumbo profileert zich als een supermarkt met een klantgerichte focus (‘klant centraal’), met daarnaast een vaste lageprijsstrategie voor A-merkproducten (‘Every Day Low Pricing’-strategie).

Lidl en Aldi staan op plekken drie en vier als het gaat om het marktaandeel. Aldi staat bekend als een hard-discounter met een scherp geprijsd assortiment en een beperkt aantal artikelen. Lidl, een hard-discounter van origine, heeft meer het profiel van een basisservice-supermarkt. Zo profileert Lidl zich met hoge kwaliteit van het verssegment. Lidl heeft hierdoor net een andere klantenkring dan Aldi. De laatste jaren heeft Lidl relatief veel nieuwe winkels geopend. Lidl is de hardst groeiende supermarktformule en heeft zijn marktaandeel de laatste jaren zien verdubbelen tot bijna 11% in 2018. Door het behoud van de lageprijsstrategie en het inzetten op kwaliteit en service heeft Lidl klanten kunnen aantrekken van zowel Aldi (1,7% aandeeldaling tussen 2008 en 2018) als andere full-service supermarkten (4,4% aandeeldaling tussen 2008 en 2018).

Ahold Delhaize heeft de meeste winkels. Albert Heijn, AH to go en AH XL en andere winkeltypen van Ahold Delhaize hebben in 2018 samen 971 vestigingen. Jumbo heeft 626 vestigingen. Aldi heeft met 501 vestigingen de derde positie als het gaat om het aantal vestigingen. Lidl heeft 417 vestigingen.

In 2018 zijn de winkels van Emté (131 winkels en 2,5% marktaandeel in 2017) voor een groot deel verkocht aan Jumbo Groep en Coop. Enkele winkels zijn verkocht aan Jan Linders, of gesloten. De Émte-formule is halverwege 2019 verdwenen uit het straatbeeld.

Omzet inclusief non-food, marktaandelen en aantal winkels van supermarktformules in Nederland in 2018
RetailorganisatieOmzet in mld. euroAantal vestigingenMarktaandeel (%)
Ahold Delhaize (Albert Heijn, AH to go, AH XL)13,1 a 97134.7
Jumbo Groep (Jumbo)7.162619.1
Lidl3.942510.9
Aldi2.55016.8
Plus2.52636.4
Detailresult (Dirk en Dekamarkt) 2.12025.4
Coop (Coop Supercoop, CoopCompact)1.42943.2
Deen0.8802.1
Hoogvliet0.8682.1
Spar (Spar, Attent, Spar City Store)0.54481.3
Vomar0.5651.6
Jan Linders0.4601.1
Poeisz0.4701
a Inclusief Gall & Gall en Etos.
Bron: Distrifood op basis van IRI, Nielsen en eigen schattingen; bewerking: Wageningen Economic Research.


Speciaalzaken voor duurzame producten last van concurrentie
Speciaalzaken voor duurzame producten zijn winkels die vooral voedingsmiddelen van biologische of biodynamische oorsprong verkopen. Een aantal van deze winkels richt zich daarnaast ook op het aanbieden van producten van bijvoorbeeld macrobiotische oorsprong, veganistische producten, tropische fairtradeproducten, of juist lokale producten met een lagere milieuvoetafdruk, en non-food. Speciaalzaken voor duurzame voeding komen in allerlei vormen voor, van een klein winkeltje tot een volwaardige biologische supermarkt. Voorbeelden zijn reformwinkels, wereldwinkels, Ekoplaza, Gimsel en Marqt. 

Een belangrijke ontwikkeling in de speciaalzaken voor duurzame voeding in de laatste jaren is de toename in de schaalgrootte van de groothandels en winkelketens voor biologische voeding. De grootste biologische keten van Nederland is Ekoplaza. Ekoplaza groeide van 3 winkels in 2010 naar 72 winkels in 2019. In 2018 heeft Ekoplaza branchegenoot Natuurwinkel overgenomen. De één na grote biologische formule met een coöperatief karakter, 23 winkels en een eigen groothandel is Odin. Odin-vestigingen zijn voor een groot deel voormalige Estafette-vestigingen die van winkel naar een supermarktformule over zijn gegaan. Marqt is een duurzame-supermarktformule die sinds 2008 bestaat en uitgegroeid is tot 15 winkels in 2018.

Speciaalzaken voor duurzame producten hebben echter moeite om hun positie vast te houden. De voornaamste reden is de concurrentie van reguliere supermarkten die ingezet hebben op de verbreding van hun assortiment met biologische en andere duurzamere producten. Deze producten zijn relatief goedkoper dan in de speciaalzaken voor duurzame voeding. Tussen 2015 en 2018 is de omzet in voedsel van de speciaalzaken voor duurzame producten als totaal met 5% gedaald (data Bionext, berekening Wageningen Economic Research). In dezelfde periode stegen de omzetten van reguliere supermarkten met 12% (data CBS/Wageningen Economic Research, berekening Wageningen Economic Research).

Binnen deze categorie speciaalzaken voor duurzame voeding zijn het vooral de kleinere winkels die getroffen zijn door de concurrentie van binnen en buiten deze branche. De opkomst van de grotere winkelformules in biologisch voeding én de druk van de reguliere supermarkten heeft er mede voor gezorgd dat vooral kleinere specialistische biologische winkels hun omzet zagen teruglopen. Bij de kleinste winkels (80-90 m2) is de gemiddelde omzet per winkel tussen 2015 en 2018 met 10% gedaald; een aantal van deze winkels heeft in deze periode definitief hun deuren gesloten (data Bionext, berekening Wageningen Economic Research).

Grotere duurzame supermarktformules strijden met de reguliere supermarkten vooral om een onderscheidend winkelconcept. De omzetten van grotere biologische supermarkten staan onder druk, met soms meer dan 15% omzetverlies per winkel tussen 2015 en 2018 (schatting op basis van data Bionext). Als gevolg hebben ook grotere formules in de duurzame levensmiddelendetailhandel de laatste jaren een aantal vestigingen moeten sluiten. In de zomer van 2019 is bekend geworden dat een aantal vestigingen van Marqt op korte termijn definitief gaat verdwijnen en de formule naar verwachting te koop wordt gezet.

Online boodschappen steeds populairder
Online verkoop van levensmiddelen blijft flink groeien. FSIN rapporteert dat de totale food retail delivery markt in 2018 bijna 1,5 mld. euro is. ABN AMRO (2019) schat dat slechts 80 mln. euro daarvan aankopen zijn die rechtstreeks bij de producent zijn gedaan. Naar schatting van IGD is de omzet uit de online diensten van supermarkten met fysieke winkels ruim 1 mld. euro in 2018, een groei met 30% ten opzichte van 2017. In 2011 was deze omzet nog 85 mln. euro. Vooral service-supermarkten hebben een optie om online te bestellen. Albert Heijn en Jumbo hebben het grootste aandeel in online verkopen van levensmiddelen in handen: 82%. Hun schaalgrootte en formuletrouwe klanten hebben het mogelijk gemaakt om een snelle stap naar online te maken.

Online omzet van supermarktformules met fysieke winkels in Nederland, mln. euro
Retailorganisatie201320172018
Albert Heijn165444542
Jumbo0205296
Plus85564
Coop02332
Overige155782
Totaal1807831,017
Bron: IGD en eigen schattingen; bewerking: Wageningen Economic Research.


Sinds 2015 is er een nieuwe speler die zich uitsluitend richt op online activiteiten: Picnic. Picnic profileert zich als een volwaardige onlinesupermarkt met bezorgservice en heeft geen fysieke winkels. Voorlopig opereert Picnic alleen in regio’s waar voldoende klanten zijn, maar het bedrijf rolt de activiteiten in andere regio’s verder uit. De omzet van Picnic is naar schatting 190 mln. euro in 2018, wat 0,4% van de totale online en fysieke omzet is van supermarkten in levensmiddelen inclusief non-food (42,3 mld. euro).

Fysieke winkels blijven naar verwachting nog altijd een belangrijk verkooppunt van levensmiddelen. De schattingen van het aandeel online boodschappen in alle levensmiddelenaankopen in het volgende decennium lopen uiteen: van 10% in 2025 tot 15-20% in 2030 (zie bijvoorbeeld EFMI (2016) en Rabobank, Cijfers en Trends).

Online maaltijden
De bezorging van bereide maaltijden heeft eveneens aan populariteit gewonnen. FSIN rapporteert dat in 2018 ruim 1,7 mld. euro is besteed aan versbereide maaltijden via een bezorgdienst, een verviervoudiging ten opzichte van 2014.

Online (en daarvoor telefonische) bestellingen werden traditioneel geleverd door partijen die zelf voedsel bereiden. Domino’s (pizza), New York Pizza, De Beren (diverse warme maaltijden) zijn grote bezorgdiensten in Nederland met eigen restaurants of afhaalpunten. De laatste jaren is op de Nederlandse markt een snelle groei en consolidatie van internetportals en -koeriersdiensten geweest. Deze it-bedrijven faciliteren de bezorging van maaltijden vanuit verschillende horecagelegenheden, waaronder restaurants die zelf geen bezorgdienst hebben. De marktleider in deze tak van maaltijdbezorging is Thuisbezorgd.nl met een omzet van 552 mln. euro. Daarna komen de van oorsprong Duitse Foodora (30 mln. euro) en de van oorsprong Britse Deliveroo (25 mln. euro omzet in Nederland). De ondernemingen leveren ook onderling diensten. Zo kunnen maaltijden bij bezorgketens als Domino’s, New York Pizza en De Beren worden besteld via Thuisbezorgd.nl. De tabel hieronder geeft een overzicht van de geschatte omzet van de grootste ondernemingen in de online bezorgmarkt op basis van FSIN Food500 (inclusief onderlinge leveringen).

Omzet van een aantal grote maaltijdbezorgers in 2018, mln. euro
OrganisatieOmzet
Thuisbezorgd.nl552
Domino’s176
New York Pizza72
De Beren Holding54
Foodora Nederland30
Deliveroo Nederland25
Sparerib Express23
Sushi Point18
Taco Mundo11
Bron: FSIN Food500 2018.



Kies een sector
Contactpersoon
Katja Logatcheva
070-3358156
 

Alles over
  • Algemeen
    >
  • Economie
    >
  • Maatschappij
    >
  • Milieu
    >
Referenties


Meer informatie
Toelichting indicator
Thema omschrijving
Beleidsinformatie
Archief



Top of page