Mijn agrimatie
v

Agrimatie - informatie over de agrosector

Agrimatie > Themes > Keten in beeld
     
Keten in beeld
Select an indicator
Structuur van de keten - Aardappel

De Aardappelketen
2/3/2020

Aardappeltelers kunnen zich richten op drie afzetmarkten: pootaardappelen, zetmeelaardappelen of consumptieaardappelen. Het totale areaal aardappelen bedroeg in 2017 ruim 162 duizend hectare. In de periode 2000-2010 nam het totale areaal aardappelen per bedrijf toe van 11,8 ha naar 16,9 ha; sinds 2010 stijgt dit nauwelijks meer.

Pootaardappelen
Pootaardappelen zijn aardappelen die het volgende seizoen weer als uitgangsmateriaal worden gebruikt. In Nederland worden jaarlijks circa 500 verschillende aardappelrassen vermeerderd. De ras-eigenschappen zoals kleur, smaak en verwerkingskwaliteit zijn medebepalend voor de afzetmogelijkheden. Het areaal pootaardappelen is sinds 2000 redelijk constant en schommelt rond de 40.000 ha. De laatste jaren lijkt het areaal wat te stijgen; in 2017 ging het om 42.300 ha op 2.365 bedrijven.

Pootaardappelen moeten voldoen aan hoge kwaliteits- en exporteisen. De Nederlandse Algemene Keuringsdienst (NAK) ziet erop toe dat het aangeboden pootgoed aan de gestelde kwaliteitseisen voldoet. Als de pootaardappelen niet aan de eisen voldoen of als de afzetmarkt te klein blijkt, dan worden ze voor andere bestemmingen verkocht (consumptie, voer, bio-energie). Pootaardappelen brengen veelal hogere prijzen op dan consumptieaardappelen.

De oogst van pootaardappelen in 2017 bedroeg 1,5 miljoen ton. Ruim 1,1 miljoen ton hiervan werd goedgekeurd door de NAK, dat is circa driekwart. De laatste jaren is deze verhouding niet drastisch veranderd. Ongeveer 70% van de pootaardappelenproductie wordt geëxporteerd. Handelshuizen zoals Agrico en HZPC zijn toonaangevende spelers. Van de 824.000 ton (oogst 2016) pootaardappelexport gaat ruim de helft (54%) naar Europese landen (belangrijkste afzetmarkten: België, Duitsland, Italië, Spanje, Frankrijk). Ook Afrika (met name bestemmingen Algerije, Egypte en Marokko) en Azië zijn belangrijke afzetgebieden en goed voor respectievelijk 22% en 17% van het Nederlandse exportvolume.

Consumptieaardappelen
Consumptieaardappelen werden in 2017 geteeld op 6.965 bedrijven. Het areaal is de laatste jaren licht gestegen van 67.300 ha in 2012 naar 76.300 ha in 2017. De productie van consumptieaardappelen ligt de laatste 10 jaar gemiddeld op 3,4 miljoen ton. In 2017 lag de oogst ruim boven dit gemiddelde: 4 miljoen ton.

Hoewel Nederland zelf veel consumptieaardappelen produceert, wordt ook een aanzienlijk volume consumptieaardappelen geïmporteerd. Ook is er beperkte import van verwerkte aardappelen. Nederland kent een grote aardappelverwerkende industrie. Grote marktpartijen zijn Aviko, Farm Frites, McCain en LambWeston/Meijer. Door de Nederlandse productie en het importaanbod te combineren, kunnen deze fabrieken tot een optimaal gebruik van productiecapaciteit komen en hun positie op de wereldmarkt handhaven. De import (in 2017 ruim 1,5 miljoen ton) komt met name uit buurlanden. In 2017 verwerkte deze industrie voor het eerst meer dan 4 miljoen ton aardappelen tot 1,8 miljoen ton voorgebakken producten (frites) en 0,4 miljoen ton tot ander verwerkt product. Bij het verwerkingsproces komen bijproducten vrij die worden afgezet als vochtrijke voedermiddelen voor de rundvee- en varkenshouderij. In 2016 ging het om 1,4 miljoen ton.

Naast de afzet op de binnenlandse markt wordt een aanzienlijke hoeveelheid aardappelen geëxporteerd (800.000 ton) door de Nederlandse aardappelhandel en verpakkers. Voordat nieuwe Nederlandse aardappelen op de markt komen worden bij aanvang van het seizoen (in de periode mei-juni) nieuwe aardappelen vanuit Zuid-Europa geïmporteerd. De export van consumptieaardappelen ligt rond de 0,8 miljoen ton; het meeste gaat naar België en Duitsland. Ook veel verwerkte aardappelen vinden hun weg naar het buitenland; met name het Verenigd Koninkrijk en Duitsland zijn belangrijke exportmarkten. Naast Europa is het Midden-Oosten een belangrijk afzetgebied, vooral Saoedi-Arabië.

De consumptie van tafelaardappelen in Nederland staat onder druk: consumenten kopen steeds minder en kleinere hoeveelheden verse aardappelen (circa 275.000 ton). Vanwege de jaarlijks licht dalende consumptie van verse aardappelen en kleiner wordende huishoudens komen verpakkers en retailers met kleinere verpakkingseenheden.
De verkoop van verpakte koelverse aardappelproducten in supermarkten ligt op circa 60.000 ton per jaar (wat overeenkomt met een kleine 120.000 ton aardappelen). Ook worden aardappelen verwerkt door kleinere foodbedrijven, horeca en instellingen zoals foodservice en in kant-en-klaarmaaltijden.

Zetmeelaardappelen
In 2017 teelden 1.610 bedrijven zetmeelaardappelen. Het areaal lag in 2000 rond de 50.000 ha; door wijzigingen in het Europese marktordeningsbeleid daalde dit naar ruim 42.000 ha in 2014. Sindsdien is het areaal zetmeelaardappelen iets toegenomen tot 44.000 ha in 2017.
Bij zetmeelaardappelen bedraagt de productie zo’n 1,9 miljoen ton. Zetmeelaardappeltelers zijn lid van de coöperatie AVEBE en hebben leveringsrechten om hun aardappelen aan deze verwerker te leveren. De aardappelen worden verwerkt tot zetmeel- en eiwitproducten die wereldwijd worden afgezet aan de voedingsmiddelenindustrie, en ook als ingrediënt voor de veevoederindustrie en voor technische toepassingen.

Telen op contractbasis
Het leeuwendeel van alle aardappelen wordt op contractbasis geteeld, bewaard en afgeleverd. Zetmeelaardappeltelers leveren hun aardappelen aan coöperatie AVEBE conform de leveringsrechten. Ook pootaardappelen worden veelal op contract geteeld waarbij per ras onder andere afspraken over klasse, maatsortering en leveringsmoment worden vastgelegd. Voor het vermeerderen van pootgoed met kwekersrecht is schriftelijke toestemming van de kweker of zijn vertegenwoordiger nodig en dient een vergoeding aan de kweker of zijn vertegenwoordiger betaald te worden (licentie).

Voor consumptieaardappelen bestaat een grote diversiteit aan contractvormen (zoals hectarecontract, poolcontracten, klikcontract) maar telers kunnen ook kiezen voor de vrije handel of de termijnmarkt. Naast eenjarige contracten worden tegenwoordig ook meerjarige afspraken gemaakt. De prijsinformatie over gedane transacties van vrije aardappelen wordt vastgesteld op de beurs. Eind 2017 is de nieuwe aardappelbeurs PotatoNL van start gegaan (www.potatonl.com). Daarmee heeft Nederland één landelijke aardappelnotering en zijn de noteringen van de beurs Emmeloord, Rotterdam en Goes vervallen. De PotatoNL-notering komt gezamenlijk tot stand na inbreng vanuit teelt, handel en verwerkende industrie.

Er zijn in totaal 10 aardappelnoteringen (rassen en productcategorieën) waarvoor de prijzen door de noteringscommissie worden vastgesteld. De commissie bestaat uit twee leden namens de industrie, twee leden namens de handel en vier telers. De notering verschijnt wekelijks op dinsdag en donderdag en wordt vastgesteld op basis van recentelijk gedane zaken van in Nederland geteelde aardappelen. De notering geeft de telers, handelaren en afnemers informatie over de actuele prijzen die bijvoorbeeld worden gebruikt voor afrekening van de geleverde aardappelen die buiten het contract vallen. De notering wordt ook meegenomen in de korf van Europese noteringen, waaruit de cash settlement-prijs van de termijnmarkt in Frankfurt (Eurex) wordt berekend. Tegen deze notering worden termijncontracten afgewikkeld als de laatste handelsdag voor een contract is verlopen.

Afnemers zoals retailers stellen steeds strengere, bovenwettelijke eisen aan geleverde producten, bijvoorbeeld via het nieuwe keurmerk PlanetProof (voorheen Milieukeur). Het marktaandeel van dit keurmerk is vooralsnog klein. De aardappelsector werkt aan nieuwe innovaties om bijvoorbeeld het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen te minimaliseren door inzet van moderne teelttechnieken en rassen met een verbeterde ziekteresistentie. Resistentieveredeling via de nieuwe gentechniek Crispr-Cas is voorlopig lastiger in te zetten. Volgens een recente uitspraak (juli 2018) van het Europese Hof valt deze techniek onder de Europese wetgeving voor genetische modificatie waarop strenge regelgeving van toepassing is.

Figuur: Globaal overzicht van de consumptieaardappelketen, 2016 





a) Omgerekend naar kg vers
Bron: www.cbs.nl, www.vavi.nl, www.BO-akkerbouw.nl, www.opnv.nl, www.nak.nl, www.nao.nl, http://ec.europa.eu/eurostat, www.potatonl.com



Kies een sector
Contactpersoon
Bas Janssens
0320-293529
 

Alles over
  • Algemeen
    >
  • Economie
    >
  • Maatschappij
    >
  • Milieu
    >
Meer informatie
Toelichting indicator
Thema omschrijving
Beleidsinformatie
Archief



Top of page