Mijn agrimatie
v

Agrimatie - informatie over de agrosector

Agrimatie > Themes > Nutrienten
     
Nutrienten
Select an indicator
Fosfaatbodemoverschot per ha - Akkerbouw

Laag fosfaatoverschot in 2019
2/18/2021

In 2019 is het gemiddelde fosfaatoverschot van de akkerbouwbedrijven waar het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid (LMM) op gericht is, uitgekomen op 11 kg per ha. Op 2017 na, is dit het laagste overschot in de periode 1991-2019. Ten opzichte van het extreem droge jaar 2018 (21 kg per ha) is het fosfaatoverschot in 2019 bijna gehalveerd. In de Kleiregio en de Lössregio steeg de gemiddelde afvoer via plantaardige producten in 2019 sterk, naar respectievelijk 56 en 57 kg fosfaat per ha. In de Zandregio leidde droogte in 2019 opnieuw tot tegenvallende gewasopbrengsten. Via gewasproducten is er in de Zandregio in 2019 gemiddeld 48 kg fosfaat per ha aan de bodem onttrokken. Dit is slechts 2 kg meer dan de recordlage afvoer in 2018. Het lagere fosfaatoverschot is in de Zandregio vooral het gevolg van een lagere aanvoer van fosfaat, zowel via kunstmest als via organische mest. Gemiddeld is er in 2019 op de akkerbouwbedrijven in de Zandregio 57 kg fosfaat per ha aangevoerd. Dit is 10% minder dan het gemiddelde in de periode 2014-2018 (63 kg fosfaat per ha). Voor de bedrijven in de Lössregio valt de berekening van het fosfaatoverschot in 2019 gemiddeld negatief uit. Dit betekent dat er in die regio in 2019, gemiddeld genomen, meer fosfaat aan de bodem is onttrokken dan via de bemestingen gegeven.


Dalende fosfaataanvoer door beleid
Onder invloed van aanscherpingen in het mestbeleid is de fosfaataanvoer per hectare op akkerbouwbedrijven in de periode 2006-2019 sterk afgenomen. In de Kleiregio ligt de aanvoer in 2019 (69 kg fosfaat per ha) een kwart lager in vergelijking met 2006. In de Zandregio is het verschil in aanvoer tussen 2019 en 2016 33% en in de Lössregio zelfs meer dan 40%. In de twee laatstgenoemde regio’s is, naast een sterke afname in de aanvoer (en het gebruik) van kunstmestfosfaat, ook de aanvoer via organische mest in loop der jaren verminderd. In de periode 2006-2010 werd, zowel in de Zandregio als in de Lössregio, gemiddeld 73 kg fosfaat per ha via organische mest aangevoerd. In 2019 was de afvoer via organische mest in de Zandregio ruim een kwart minder met 53 kg fosfaat per ha. Voor de Lössregio komt de gemiddelde aanvoer via organische mest in 2019 ruim 40% lager uit (46 kg fosfaat per ha).



Steeds groter deel van fosfaat uit dierlijke mest
In de Zandregio en Lössregio is de aanvoer (en het gebruik) van fosfaatkunstmest sterk gereduceerd. In beide regio’s is in 2019 nog maar 2 kg van het aangevoerde fosfaat afkomstig uit kunstmest. In de Zandregio is daarmee 94% van het in 2019 aangevoerde fosfaat afkomstig uit organische meststoffen (hoofdzakelijk dierlijke mest). In de Lössregio is dat 92%. Ook de akkerbouwers in de Kleiregio hebben het gebruik van fosfaat uit kunstmest in de loop der jaren sterk teruggebracht. In 2019 voerden ze gemiddeld 10 kg fosfaat per ha via kunstmest aan. De aanvoer via kunstmest op de bedrijven in de Kleiregio lag bij de start van het gebruiksnormenstelsel in 2006 nog op 41 kg fosfaat per ha. In de periode dat het gebruik via kunstmest met ongeveer 30 kg fosfaat per ha afnam, steeg de aanvoer via organische mest met ongeveer 10 kg fosfaat per ha.

Op akkerbouwbedrijven is het grootste deel van de fosfaataanvoer afkomstig uit organische meststoffen (dierlijke mest plus andere organische meststoffen zoals compost). Het overige deel van de aanvoer betreft vrijwel alleen fosfaatkunstmest. De aanvoer via veevoer, dieren en plantaardige producten (zoals uitgangsmaterialen) zijn op akkerbouwbedrijven van geringe betekenis.


Herstel van de afvoer en benutting van fosfaat in 2019
Op akkerbouwbedrijven wordt de fosfaatafvoer vrijwel volledig bepaald door de afvoer van plantaardige producten. Deze afvoer viel in het extreem droge jaar 2018 in alle regio’s duidelijk lager uit dan het 5-jaarsgemiddelde over de periode 2013-2017. In het, wederom als droog te karakteriseren, jaar 2019 was dit in de Zandregio opnieuw het geval. De berekende fosfaatafvoer via plantaardige producten ligt, met gemiddeld 46 kg per ha weliswaar 2 kg fosfaat hoger dan in 2018, maar is nog altijd 12% minder dan het 5-jaarsgemiddelde in 2013-2017 (53 kg per ha). Anders dan in de Zandregio, valt de voor 2019 berekende afvoer van fosfaat in de Kleiregio juist hoog uit. De afvoer via plantaardige producten steeg in de Kleiregio van 47 kg per ha in 2018 naar 56 kg per ha in 2019. In de Lössregio steeg de afvoer van 51 kg per ha in 2018 naar 57 kg fosfaat per ha in 2019, wat overeenkomt met de gemiddelde afvoer in periode 2013-2017. Door de jaren heen realiseren de akkerbouwers in de Lössregio meestal de hoogste fosfaatafvoer per ha, mede door het hoge aandeel suikerbieten in het bouwplan. 

De benutting van fosfaat, die de afvoer van fosfaat van het bedrijf als percentage van de aanvoer op het bedrijf in een bepaald jaar weergeeft, komt in 2019 duidelijk beter uit dan in 2018. Op nationaal niveau werd bij een gemiddelde aanvoer (in hoofdzaak via meststoffen) van 63 kg fosfaat, 52 kg via plantaardige producten afgevoerd. De benutting voor 2019 bedraagt hierdoor 82% en is relatief hoog. In de jaren 2014-2018 werd gemiddeld 78% van de aangevoerde fosfaat benut, variërend van 69% in 2018 en 2016 tot 85% in 2017.


Variatie in overschot neemt af in de Zand- en Kleiregio
In alle regio’s is de spreiding in de fosfaatoverschotten in de loop der jaren duidelijk afgenomen. Sinds het ontstaan van het LMM in 1992 zijn de verschillen tussen de 10- en 90-procentwaarden meer dan gehalveerd. De Kleiregio kent van alle regio’s de grootste spreiding. Hier komt het verschil tussen de 10- en 90-procentwaarden over de vier laatste jaren (2016-2019) uit op 52 kg fosfaat per ha. In de jaren 2006-2009 was dit gemiddeld nog 76 kg per ha.






Kies een sector
Contactpersoon
Ton van Leeuwen
+31 703358215
 

Alles over
  • Algemeen
    >
  • Economie
    >
  • Maatschappij
    >
  • Milieu
    >
Meer informatie
Toelichting indicator
Thema omschrijving
Beleidsinformatie
Archief



Top of page