Mijn agrimatie
v

Agrimatie - informatie over de agrosector

Agrimatie > Themes > Handel en afzet
     
Handel en afzet
Select an indicator
Handel in agrarische goederen - Corona

De gevolgen van de coronacrisis voor de handel
1/22/2021

Onderstaande tekst is een weergave van hoofdstuk 2 uit de uitgave "De Nederlandse agrarische sector in internationaal verband, editie 2021". Dit onderzoek is uitgevoerd door Wageningen Economic Research en het Centraal Bureau voor de Statistiek in opdracht van en gefinancierd door het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.

Dit rapport beschrijft de ontwikkeling van de Nederlandse handel in landbouwproducten in 2020. Wageningen Economic Research en CBS maken in deze gezamenlijke uitgave, in opdracht van het ministerie van LNV, de eerste ramingen van de landbouwhandelscijfers voor 2020 bekend en voorzien deze van duiding. Naast inzicht in de export- en importcijfers, voor zowel landbouwgoederen als landbouwgerelateerde goederen, bevat de publicatie dit jaar drie katernen waarin een handelsonderwerp uitgelicht wordt. Voor deze editie zijn de onderwerpen de gevolgen van Brexit voor de Nederlandse landbouwhandel, een analyse van de agrologistiek en de regionale functie van Nederland in de EU. In dit laatste hoofdstuk worden ter illustratie vier specifieke producten beschreven waarvoor Nederland een rol van betekenis speelt in de internationale, maar vooral ook regionale handel. Deze producten zijn varkensvlees (paragraaf 9.4), vis (paragraaf 9.5), groente en fruit (paragraaf 9.6) en granen (paragraaf 9.7).

De analyse van de gevolgen van de coronacrisis voor de handel is hier apart te downloaden. U kunt hier het totale rapport downloaden. 


Inleiding
De uitbraak van het Covid-19-virus en de maatregelen die zijn genomen om de verspreiding van het virus in te dammen, hebben ook in de Nederlandse agrosector hun sporen nagelaten. Deze bijdrage gaat vooral in op de gevolgen voor de handel in landbouwgoederen.1 Na een korte beschrijving van de algemene gevolgen van de coronamaatregelen – in Nederland en elders – voor de handel, wordt meer in detail ingegaan op de gevolgen voor de handel op wereldschaal, EU-schaal en Nederland.

2.1 Algemene gevolgen van de coronamaatregelen voor de handel
De eerste twee maanden van 2020 begonnen in Nederland rustig. In januari wordt Covid-19 in Nederland als A-ziekte geclassificeerd, wat betekent dat er een meldplicht is als iemand denkt besmet te zijn met de ziekte. Deze classificatie leidt niet tot beperkingen aan de bewegingsvrijheid in Nederland. Begin maart, als het virus ondertussen flink rondwaart in Noord-Brabant, volgt het advies aan de inwoners van Noord-Brabant om zoveel mogelijk thuis te werken en worden de eerste grote evenementen afgelast. Voor de handel zijn er nog geen beperkingen. Daarna stapelen de maatregelen zich in rap tempo op en zondag 15 maart wordt de eerste lockdown afgekondigd: vanaf 18.00 uur die dag sluiten onder meer alle horecavoorzieningen, theaters, bioscopen, scholen. Een week later, op 23 maart, volgen strengere maatregelen die onder meer groepsvorming met meer dan twee personen in publieke ruimtes verbieden. In mei zijn de eerste versoepelingen, zo gaan op 11 mei de scholen weer open. Op 1 juni mag ook de horeca weer open.
Tabel 2.1 geeft een overzicht van de belangrijkste en voor de agrosector meest relevante maatregelen die zijn genomen sinds de afkondiging van de eerste lockdown in Nederland medio maart.

Beknopt overzicht van maatregelen in Nederland tegen verspreiding corona
DatumMaatregel(en)
15 maart, begin van de lockdownOndermeer scholen en horeca sluiten, evenals theaters en bioscopen. Afhalen bij horeca is toegestaan. Evenementen vervallen.
Versoepeling coronamaatregelen vanaf 1 juniTerrassen weer open (1,5 meter afstand)
Restaurants, theaters en bioscopen open (maximaal 30 personen)
Versoepeling Coronamaatregelen vanaf 1 juliCampings en vakantieparken open
Restaurants, bioscopen en theaters mogen opschalen naar maximaal 100 personen)
Versoepelingen Coronamaatregelen vanaf 1 septemberEvenementen en sportwedstrijden onder voorwaarden weer toegestaan
Aanscherping maatregelen per 14 oktober, gedeeltelijke lockdownHoreca dicht, evenementen verboden, sporten beperkt mogelijk
Tijdelijke verzwaring gedeeltelijke lockdown per 3 novemberHoreca dicht, evenementen verboden, sporten beperkt mogelijk
Alle publiek toegankelijke locaties zoals musea, theaters, bioscopen, pretparken, dierenparken, zwembaden en bibliotheken gesloten
Vanaf 19 november, tijdelijke verzwaring ingetrokkenHoreca dicht, evenementen verboden, sporten beperkt mogelijk
14 december, volledige lockdownVolledige lockdown tot 19 januari 2021. In aanvulling op de al geldende maatregelen moeten niet-essentiële winkels (zoals kledingwinkels, maar ook tuincentra) sluiten. Scholen dicht per 16 december


Niet alleen in Nederland werden diverse maatregelen getroffen, ook in andere landen van de EU werden lockdowns ingesteld om verspreiding van het virus te voorkomen. Het personenverkeer in de EU ondervond sinds maart hinder doordat lidstaten de grenzen sloten. Voor de handel stelde de Europese Commissie (EC) al op 23 maart zogenaamde greenlanes in, waardoor de interne EU-handel op gang kon blijven (EC, 2020). Voor de handel met landen buiten de EU gold dat deze ernstig werd beperkt door het sterk afgenomen aantal passagiersvluchten. Wereldwijd gaat 50% van de luchtvracht in zogenaamde combi- of bellyvluchten mee met passagiersvluchten (NRC, 2020).2 Deze vorm van vervoer is vooral in gebruik bij populaire passagiersbestemmingen, zoals de Verenigde Staten. De VS schortte op 13 maart 2020 om middernacht het vliegverkeer tussen de VS en EU voor een periode van 30 dagen op. Ook op overige bestemmingen zakte het passagiersvervoer in. De kosten van vrachttransport per vliegtuig werden daardoor veel hoger. De capaciteitsvraag naar vrachtvervoer is deels opgelost door het volledig gebruiken van passagiersvliegtuigen als vrachtvliegtuig.

Goederentransport over zee ondervond daarentegen nauwelijks hinder van de genomen maatregelen om de persoonsvervoersbewegingen in te perken, maar kreeg op een andere manier te maken met hinder. Een knelpunt bij het vervoer van agrarische goederen over zee was en is vooral de lage beschikbaarheid van koelcontainers (de zogenaamde reefers) die worden gebruikt voor vervoer onder beschermende condities van producten als groente en fruit, uien en knoflook. De maatregelen die China had genomen om verspreiding van het virus in te perken, leidden tot een daling van het Chinese BNP met 10% in het eerste kwartaal in vergelijking met het laatste kwartaal van 20193 (ECB, 2020). De sterke teruggang in economische bedrijvigheid in China leidde tot een afname van het scheepsverkeer van China naar de EU. Een (groot) deel van de containers stond in China op de kade. Dit werkte direct door in de prijs voor zeevrachten, die omhoogschoot. Het tekort aan koelcontainers speelt najaar 2020 nog steeds.
Voorgaande betekent dat de gevolgen van de coronamaatregelen ook sterk verschillen per product, afhankelijk van de vraag wat de belangrijkste exportbestemming is (de EU of daarbuiten) en de wijze van vervoer (over zee, al dan niet in een koelcontainer of met het vliegtuig).

2.2 Gevolgen voor de mondiale handel

Het algemene beeld is dat de mondiale handel in agrarische producten uiteindelijk minder te lijden heeft gehad van de maatregelen om de uitbraak van het virus in te dammen, dan de totale handel. Daarin speelt mee dat de daling van de olie- en gasprijs een negatief effect heeft gehad op de handelswaarde van de totale handel. Dit effect speelde nauwelijks bij de handel in landbouwgoederen (zie ook paragraaf 3.1). De waarde van de wereldhandel in agrarische producten nam in maart en april zelfs toe, met respectievelijk 3,3 en 0,6% in vergelijking met dezelfde periode in 2019 (WTO, 2020a). De WTO-rapportage verklaart dit uit de relatieve prijselasticiteit van de vraag naar voedsel – een mens moet altijd eten - en uit het feit dat de meeste landbouwproducten via zogenaamd bulktransport over zee worden vervoerd. Het gaat dan met name om producten als granen, rijst, oliehoudende zaden en tropisch fruit als bananen. Onder het totaalcijfer gaan echter grote verschillen schuil: zo is er in maart en april een behoorlijke afname van de wereldhandel in niet-eetbare producten als huiden en wol, maar ook van bloemen en planten. De handel liep het meest terug van producten die per vliegtuig of koelcontainer vervoerd worden.

Het totaalcijfer verhult ook de verschillen per regio. In Azië begon de teruggang in de handel het eerste kwartaal van 2020, gevolgd door Europa en in Noord-Amerika in april. De teruggang in de handel loopt zo gelijk op met de verspreiding van het virus. In Zuid-Amerika groeide de handel daarentegen in de eerste vier maanden van 2020. Dit is grotendeels toe te schrijven aan de groei in de export van Brazilië van vooral sojabonen, suiker en vlees vanwege toegenomen vraag uit China.

De handelscijfers voor het tweede kwartaal laten ook voor landbouw een teruggang zien in de handel: de daling is 5% in waarde gemeten. Dit is wel aanmerkelijk minder dan voor de totale handel, die met 21% afnam (WTO, 2020b). Data voor de laatste zes maanden van 2020 zijn bij het schrijven van dit hoofdstuk nog niet beschikbaar, wel is de voorspelling van de WTO dat de wereldhandel in 2021 weer zal toenemen. Deze voorspelling is met veel onzekerheid omgeven, omdat deze afhangt van het verdere verloop van de pandemie en de maatregelen die overheden hiertegen nemen (WTO, 2020b).

Lees hier verder.



Kies een sector
Contactpersoon
Petra Berkhout
070 3358103
 

Alles over
  • Algemeen
    >
  • Economie
    >
  • Maatschappij
    >
  • Milieu
    >
Referenties
1In de december 2020 verschenen publicatie Berkhout et al. (2020) wordt dieper ingegaan op de gevolgen voor de verschillende bedrijfsprocessen in de landbouwsectoren.
2
In 2018 vervoerden vrachtvliegtuigen 60% van alle luchtvracht, de overige 40% ging mee in het ruim van passagiersvluchten (CBS, 2020).
3In vergelijking met het eerste kwartaal van 2019 gaat het om een daling van 6,8% (ECB, 2020).


Meer informatie
Toelichting indicator
Thema omschrijving
Beleidsinformatie
Archief



Top of page