Mijn agrimatie
v

Agrimatie - informatie over de agrosector

     
Voedsel-Economisch Bericht
Kies een thema
Internationaal

Agrarische keten

Primaire sector

Consumptie

 
 
 
 
  
Veestapel - Land- en tuinbouw

Ontwikkeling veestapel
11/25/2020
Door de fosfaatmaatregelen (fosfaatreductieplan en fosfaatrechten) is het aantal melkkoeien tussen 2017 en 2019 met 10% gedaald tot 1,58 mln. De jongveestapel nam in deze jaren met 30% af, waardoor de jongveebezetting sterk is afgenomen, tot 59 stuks per 100 melkkoeien. Ook in de varkenshouderij is een krimp van de veestapel aanstaande. Voor de Subsidieregeling sanering varkenshouderijen (Srv) zijn ruim 400 aanvragen goedgekeurd. 

Melkveestapel ingekrompen 
Het aantal melkkoeien daalde in de periode 2000-2007 (tot 1,41 mln.), waarna door verruiming van het melkquotum in de periode 2005-2014, overschrijding van het melkquotum in de jaren voor het afschaffen van de quotering en het einde daarvan per 1 april 2015, het aantal melkkoeien steeg tot 1,74 mln. in 2016. Door de fosfaatmaatregelen is het aantal melkkoeien in de daarop volgende drie jaar met 10% gedaald tot 1,58 mln. in 2019. De jongveestapel voor de melkveeproductie – die ook meetelt voor de fosfaatrechten - is meer ingekrompen, met 30% tot 0,94 mln. stuks. Hierdoor is verhouding tussen het aantal stuks jongvee en melkkoeien afgenomen: van gemiddeld ruim 80 voor 2017, tot 59 stuks jongvee per 100 melkkoeien in 2019. Tot aan de invoering van de fosfaatrechten hielden melkveehouders relatief ruim jongvee aan, dit gaf de ruimte om op latere leeftijd te selecteren. Daarnaast fungeerde de ruime jongveestapel als een soort van veiligheidsbuffer bij extra problemen of uitval. Economisch gezien was dit niet optimaal en de invoering van de fosfaatrechten is de prikkel geweest om minder jongvee aan te houden, zodat er meer ruimte blijft voor melkkoeien. 

Tabel 1. Ontwikkeling veestapel (aantal dieren, 1.000 stuks), 2000-2019 a
20002010201720182019Verschil (%) 2018-2019
Rundvee, totaal4,0693,9754,0963,9193,810-2.8
    waarvan melkkoeien1,5041,4791,6941,6221,578-2.7
    jongvee melkproductie1,3251,2391,2001,032924-10.5
    vlees- en weidevee457330249248243-2
    vleeskalveren7839289531,0171,0664.8
Overige graasdieren1,6011,6251,4171,5411,6205.1
    waarvan schapen1,3051,1307998669186
    geiten1793535335886154.6
    paarden en pony's1171438688880
Varkens, totaal13,11812,25512,40112,43012,269-1.3
    waarvan fokzeugen1,129984933923889-3.6
    biggen5,1025,1245,6125,6535,549-1.8
    vleesvarkens6,5055,9045,6305,6315,618-2.0
Kippen, totaal104,015101,248105,184105,104101,741-3.2
    waarvan leghennen32,57335,31034,81635,42733,403-5.7
    vleeskuikens50,93744,74848,23748,97148,684-0.6
a Peildatum 1 april.
Bron: CBS-Landbouwtelling. Bewerking Wageningen Economic Research.


Inkrimping melkveestapel door fosfaatmaatregelen 
De inkrimping van de melkveestapel in de periode 2017-2019 is het gevolg van de maatregelen om de fosfaatproductie in de melkveesector onder het nationaal fosfaatplafond voor de melkveehouderij (84,9 mln. kg fosfaat) te brengen. Dat is gelukt, in 2019 bedroeg de fosfaatproductie 75,5 mln. kg. De maatregelen bestonden uit het fosfaatreductieplan 2017 en de invoering van fosfaatrechten per 1 januari 2018. Het fosfaatreductieplan 2017 bepaalde dat het aantal vrouwelijke runderen terug moest naar het aantal geregistreerde runderen op 2 juli 2015, minus 4%. Grondgebonden bedrijven waren uitgezonderd van deze korting van 4%. Het aantal fosfaatrechten is vastgesteld op basis van de forfaitaire productie op de peildatum (2 juli 2015) minus een (generieke) korting van 8,3%, met uitzondering van grondgebonden bedrijven en bedrijven met een relatief klein mestoverschot. Met de invoering van de fosfaatrechten is evenals in de varkens- en pluimveehouderij, nu ook in de melkveehouderij de veestapel begrensd door productierechten (tabel 2).

Aantal varkens vrij stabiel
Het totaal aantal varkens is in 2019 met ruim 1% afgenomen tot 12,3 mln. stuks. Vanaf de eeuwwisseling is de totale varkensstapel per saldo met 5% gedaald. De twee opkoopregelingen om het mestoverschot te verminderen (Regeling beëindiging veehouderijtakken) leidden in de periode 2001-2004 tot een inkrimping van 15%. Daarna trad een gedeeltelijk herstel op met in de laatste jaren een vrij stabiel aantal dieren, mede dankzij de begrenzing in de vorm van varkensrechten (tabel 2). In de komende jaren zal het aantal varkens sterker gaan afnemen door de sanering van de varkenshouderij.

Meer budget voor sanering varkenshouderij
Om geuroverlast in veedichte gebieden – de concentratiegebieden Zuid en Oost – te verminderen is de Subsidieregeling sanering varkenshouderijen (Srv) opgezet, die op 11 oktober 2019 in de Staatscourant is gepubliceerd. De overheid wil voorts de stikstofreductie die dit oplevert inzetten om woningbouw- en infrastructuurprojecten vlot te trekken en inzetten voor het verminderen van de stikstofdepositie. De subsidie bestaat uit een marktconforme vergoeding voor de varkensrechten (die komen te vervallen) en een vergoeding voor het waardeverlies van de stallen. Het oorspronkelijke subsidieplafond voor de Srv is in eerste instantie verhoogd van 120 tot 180 mln. euro en vervolgens in 2020 tot 455 mln. euro om alle aanvragen te honoreren (LNV, 2020a).

In totaal zijn 502 aanvragen ingediend, waarvan 407 voldoen aan de eisen. Daarmee zouden bijna 911.000 varkensrechten komen te vervallen (LNV, 2020a), ofwel zo’n 10% van het totaal aantal varkensrechten in Nederland (tabel 2). Voor het concentratiegebied Zuid gaat het om ongeveer 802.000 rechten (16% van het totaal aantal rechten in dit gebied), en voor concentratiegebied Oost om ongeveer 108.000 rechten (4% van het aantal rechten). De Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV) schat dat uiteindelijk 50 à 60% van de varkenshouders zal deelnemen aan de regeling (Pigbusiness, 2020).

Overige sectoren: minder kippen; meer vleeskalveren, geiten en schapen
Het aantal kippen is in 2019 met ruim 3% gedaald tot bijna 102 mln., een afname die vooral binnen de legsector plaatsvond (tabel 1). Ook in de puimveesector is het aantal dieren begrensd in de vorm van pluimveerechten (tabel 2).

Het aantal vleeskalveren is in 2018 en 2019 met in totaal 12% gestegen tot bijna 1,1 mln. Deze uitbreiding kan naast uitbreiding op bestaande bedrijven, het gevolg zijn van instroom vanuit de melkveehouderij. Dat wil zeggen: melkveehouders die gestopt zijn met de melkveetak en gestart zijn met het houden van vleeskalveren. Het aantal gespecialiseerde vleeskalverenbedrijven is in deze twee jaar met een kleine 100 toegenomen tot bijna 1.300 (in 2019).

De geitenstapel is in 2019 met bijna 5% toegenomen tot 615.000 stuks. Daarmee zet de bijna onafgebroken groei zich voort, van circa 10.000 geiten in 1984 tot het huidige aantal. De groei is voor het laatst onderbroken tussen 2009 en 2010 door de uitbraak van Q-koorts en de daaropvolgende ruimingen van geiten. Naast schaalvergroting (meer dieren per bedrijf) zou de uitbreiding in de afgelopen jaren kunnen komen van melkveehouders die door de ingrepen in de sector zijn omgeschakeld. Inmiddels geldt er begin 2019 in zeven provincies een ‘geitenstop’ (Essink, 2019), dat wil zeggen geen nieuwe geitenbedrijven, geen uitbreiding en geen omschakeling. In Drenthe en Flevoland geldt een stop op nieuwe bedrijven, en in Friesland, Groningen en Zeeland zijn geen beperkingen.

Productierechten begrenzen omvang veestapel
De productierechten voor varkens, pluimvee (kippen en kalkoenen) en melkvee (fosfaatrechten) zijn bedoeld om de productie van dierlijke mest te begrenzen. De varkens- en pluimveerechten vervangen een deel van de mestproductierechten en zijn ingesteld op respectievelijk 1 september 1998 en 1 januari 2001. De fosfaatrechten voor het melkvee gelden per 1 januari 2018. De rechten zijn vrij verhandelbaar, maar voor de varkens- en pluimrechten gelden wel een aantal beperkingen: alleen overdraagbaar binnen concentratiegebied Zuid, binnen concentratiegebied Oost, buiten de concentratiegebieden en van de concentratiegebieden (Zuid en Oost) naar het niet-concentratiegebied.

Tabel 2. Productierechten (1.000 stuks) in de veehouderij, 2018-2019
20182019
Varkensrechten, totaal8,6978,683
    waarvan Concentratiegebied Zuid4,9004,889
    Concentratiegebied Oost2,2832,285
    Overig1,5131,509
Pluimveerechten67,16267,162
Fosfaatrechten melkvee85,71385,766
Bron: LNB, 2020b.


Fosfaatbank melkvee in 2019 nog leeg
In totaal zijn 85,8 mln. fosfaatrechten toegekend (tabel 2), iets boven het plafond voor melkvee van 84,9 mln. fosfaatrechten. Dat heeft te maken met afhandeling van bezwaren, toekenning fosfaatrechten voor knelgevallen en herbeoordeling jongvee (LNV, 2020c). Om het aantal rechten onder het plafond te brengen en de ‘fosfaatbank’ te kunnen vullen, wordt bij de overdracht van fosfaatrechten een deel afgeroomd (met uitzonderingen); halverwege juni 2019 is het afromingsdeel tijdelijk verhoogd 10% naar 20% totdat het aantal fosfaatrechten onder het fosfaatplafond is gekomen. De rechten in de fosfaatbank zijn bedoeld om de grondgebondenheid te bevorderen, en het stimuleren van jonge landbouwers.

Veel minder handel in fosfaatrechten in 2019
De fosfaatrechten  zijn vrij verhandelbaar waarbij een deel (nu 20%) wordt afgeroomd, met uitzondering van overdrachten bij erfopvolging, bloed- of aanverwantschap in de 1e, 2e of 3e graad, en vorming van een man-vrouwmaatschap, man-vrouwvennootschap onder firma en commanditaire man-vrouwvennootschap (RVO.nl).

Het aantal verhandelde fosfaatrechten met afroming is gedaald van 4,2 mln. in 2018 naar 2,4 mln. in 2019. Het aantal in 2019 is een schatting uitgaande van een gemiddelde afroming van 15%. Afgezet tegen het totaal aantal toegekende rechten is de handel (met afroming) afgenomen van circa 5% tot 3%. Uitgedrukt in melkkoeien met een fosfaatproductie van 43,5 kg en na afroming komt dat ruwweg neer op 90.000 en 50.000 dieren. Het verhoogde afromingspercentage zal aan de afgenomen handel hebben bijgedragen.









Kies een indicator
Deze informatie voor

Contactpersoon
Martien Voskuilen
070 3358328
 

Referenties
Essink, S. (2019). ‘Is groei in geiten nog mogelijk?’ In: Boerderij, 12 februari 2019
https://www.boerderij.nl/Home/Achtergrond/2019/2/Is-groei-in-geiten-nog-mogelijk-392108E/

LNV, 2020a. Stand van zaken Subsidieregeling sanering varkenshouderijen (Srv).
Brief van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Den Haag, 10 juni 2020

LNV, 2020b. Rapportage Nederlands mestbeleid 2019. Publicatie-nr. 0620-041. Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Den Haag, juni 2020 |

LNV, 2020c. Jaarlijkse rapportages mestbeleid. Brief van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Den Haag, 30 juni 2020

Pigbusiness, 2020. POV: &39;Varkenshouderij is klaar met saneren. Wij willen rust en waardering&39;
20 augustus 2020
https://www.pigbusiness.nl/artikel/361612-pov-varkenshouderij-is-klaar-met-saneren-wij-willen-rust-en-waardering/

RVO.nl. Handel met fosfaatrechten melkvee
https://www.rvo.nl/onderwerpen/agrarisch-ondernemen/mest/fosfaatrechten-melkvee/handel-met-fosfaatrechten



Meer informatie
Toelichting indicator
Onderwerp omschrijving
Beleidsinformatie
Archief


naar boven